Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Thế hệ học sinh đầu tiên cần chuẩn bị những gì?

Chủ trương từng bước chuyển kỳ thi tốt nghiệp THPT sang hình thức thi trên máy tính của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận được sự đồng tình từ nhiều chuyên gia và các trường đại học. Theo đánh giá, đây là hướng đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số, góp phần giảm chi phí tổ chức, rút ngắn thời gian chấm thi, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hạn chế gian lận trong thi cử.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, nhiều ý kiến cho rằng vẫn còn một vấn đề cần được giải quyết trước khi triển khai trên diện rộng, đó là làm sao bảo đảm sự công bằng giữa học sinh ở các đô thị lớn và học sinh tại những địa phương còn khó khăn.

Lãnh đạo một trường đại học tại TP.HCM cho rằng nếu tiếp tục duy trì kỳ thi trên giấy trong thời gian dài, giáo dục phổ thông có thể bỏ lỡ cơ hội thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi cả nước, đồng thời khiến khoảng cách về kỹ năng số giữa các vùng miền ngày càng lớn hơn. Theo vị này, câu hỏi cần được đặt ra không phải là có nên thi trên máy tính hay không, mà là làm thế nào để mọi học sinh đều đủ điều kiện và kỹ năng tham gia kỳ thi.

Thực tế cho thấy học sinh ở các thành phố lớn thường có cơ hội tiếp cận máy tính từ sớm, trong khi nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn còn hạn chế về thiết bị cũng như hạ tầng công nghệ. Nếu không được chuẩn bị đầy đủ, không ít thí sinh có thể gặp áp lực ngay từ thao tác sử dụng máy tính thay vì tập trung giải quyết các câu hỏi trong đề thi.

Theo các chuyên gia, kỳ thi tốt nghiệp THPT vốn nhằm đánh giá năng lực học tập chứ không phải khả năng sử dụng máy tính. Vì vậy, cơ quan quản lý cần bảo đảm mọi học sinh đều được tiếp cận, làm quen và thành thạo hình thức thi mới trước khi áp dụng chính thức.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia đề xuất xây dựng lộ trình chuẩn bị đủ dài, giúp học sinh được sử dụng phần mềm thi ngay trong quá trình học, tham gia các đợt thi thử với đúng giao diện chính thức và được hướng dẫn xử lý những tình huống có thể xảy ra trong phòng thi. Đồng thời, phần mềm cần được thiết kế trực quan, dễ sử dụng để hạn chế tối đa những khó khăn về thao tác.

Song song với đó, việc đầu tư hạ tầng công nghệ cho những địa phương còn thiếu điều kiện cũng được xem là yêu cầu bắt buộc. Máy tính, hệ thống mạng và đội ngũ kỹ thuật cần được chuẩn bị đồng bộ để mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận như nhau.

Theo quan điểm của nhiều chuyên gia, yếu tố quyết định sự công bằng của kỳ thi không phải là làm bài trên giấy hay trên máy tính, mà là việc tất cả thí sinh đều được chuẩn bị trong cùng một điều kiện trước khi bước vào phòng thi.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cho rằng thi trên máy tính không chỉ đơn thuần thay đổi cách làm bài mà còn mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống khảo thí số toàn diện. Trong mô hình này, công nghệ sẽ được ứng dụng xuyên suốt từ khâu xây dựng ngân hàng đề, tổ chức thi, chấm thi đến quản lý dữ liệu và phục vụ xét tuyển.

Ông đề xuất xây dựng hệ thống ngân hàng câu hỏi quy mô lớn cùng cơ chế tự động sinh đề và phân phối ngẫu nhiên cho từng thí sinh nhằm giảm nguy cơ lộ đề cũng như cắt giảm các công đoạn in sao, vận chuyển. Xa hơn, Việt Nam có thể nghiên cứu áp dụng hình thức thi thích ứng để đánh giá năng lực chính xác hơn.

Ở khâu tổ chức, trí tuệ nhân tạo kết hợp hệ thống camera có thể hỗ trợ giám sát phòng thi, phát hiện các dấu hiệu bất thường. Bài thi trắc nghiệm được chấm hoàn toàn tự động, còn AI sẽ hỗ trợ đánh giá bài tự luận trước khi giám khảo đưa ra kết quả cuối cùng. Toàn bộ dữ liệu thi và xét tuyển cũng cần được số hóa, lưu trữ an toàn để mọi thay đổi đều có thể kiểm tra và truy vết.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, chỉ một kỳ thi sẽ khó phản ánh đầy đủ năng lực của học sinh. Vì vậy, kết quả thi cần được kết hợp với quá trình học tập, các dự án và hồ sơ năng lực, đồng thời có cơ chế kiểm định thống nhất nhằm bảo đảm tính công bằng.

Liên quan đến việc tổ chức nhiều đợt thi trong năm, PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa TP.HCM, cho rằng điều này phụ thuộc vào mục tiêu của kỳ thi. Nếu điểm thi được sử dụng để xét tuyển đại học và các trường lấy kết quả cao nhất, thí sinh sẽ có xu hướng thi nhiều lần để cải thiện điểm số. Trong trường hợp kỳ thi chỉ nhằm công nhận tốt nghiệp, nhu cầu thi lại sẽ không nhiều.

Theo ông, một số trường hợp bất khả kháng như sức khỏe hoặc sự cố kỹ thuật vẫn cần có cơ chế thi bổ sung để bảo đảm quyền lợi cho thí sinh. Tuy nhiên, việc tổ chức một hay nhiều đợt thi cần được cân nhắc dựa trên mục tiêu cụ thể của kỳ thi.

Trong khi đó, ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc tuyển sinh Trường Đại học Công Thương TP.HCM, cho rằng trong giai đoạn đầu triển khai, chưa nên cho phép thí sinh thi nhiều lần trong năm để lấy điểm xét tuyển đại học. Theo ông, cần khoảng ba năm để hệ thống vận hành ổn định, hoàn thiện ngân hàng đề và quy trình tổ chức trước khi tính đến việc mở rộng cơ chế thi lại.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng điều quan trọng nhất không phải thí sinh được thi một lần hay nhiều lần, mà là mọi đề thi ở các đợt đều phải được chuẩn hóa, có độ khó tương đương để bảo đảm sự công bằng cho tất cả người dự thi.